بلاگ
اشنایی کامل با اجزای گیتار – از سیم تا خرک ، رازهای ساز محبوب دنیا
آشنایی کامل با اجزای گیتار
گیتار فقط چند تکه چوب و چند رشته سیم نیست؛ یک دنیای زنده است که با هر لمس، نفس میکشد و با هر ضربه، داستانی تازه روایت میکند. اگر تازه وارد دنیای گیتار شدهای یا حتی سالهاست مینوازی اما دوست داری سازت را عمیقتر بشناسی، این مقاله مثل یک نقشه گنج است. اینجا قرار است تمام اجزای مهم گیتار را با زبان ساده، خودمونی و در عین حال حرفهای بشناسیم؛ از سیمها و خرک گرفته تا شیطانک و پل.
پس سازت را کنار دستت بگذار، یک چای یا قهوه بگیر، و بیا با هم گیتار را تکهتکه کشف کنیم.
گیتار از چه بخشهایی تشکیل شده؟
قبل از اینکه وارد جزئیات شویم، بهتر است یک دید کلی داشته باشیم. گیتار به طور کلی از سه بخش اصلی تشکیل شده:
- سر گیتار (Headstock)
- دسته گیتار (Neck)
- بدنه گیتار (Body)
روی این سه بخش، قطعات مختلفی نصب شده که هر کدام نقش مهمی در صدا، کوک، راحتی نوازندگی و شخصیت ساز دارند. حالا برویم سراغ شناخت دقیقتر هر کدام.
سیمهای گیتار | جایی که صدا متولد میشود
سیمها قلب تپنده گیتار هستند. بدون سیم، گیتار فقط یک ساز خاموش است. وقتی سیم را مینوازی، ارتعاش ایجاد میشود و این ارتعاش به بدنه منتقل شده و تبدیل به صدا میشود.
گیتار معمولاً ۶ سیم دارد که از نازک به ضخیم اینگونه نامگذاری میشوند:
- سیم اول: می زیر (E)
- سیم دوم: سی (B)
- سیم سوم: سل (G)
- سیم چهارم: ر (D)
- سیم پنجم: لا (A)
- سیم ششم: می بم (E)
جنس سیمها متفاوت است. در گیتار کلاسیک از نایلون استفاده میشود که صدا نرم و گرم است. در گیتار آکوستیک و الکتریک سیمها فلزی هستند و صدایی شفافتر و درخشانتر دارند.
هرچه سیم ضخیمتر باشد، صدا بمتر است. هرچه نازکتر، صدا زیرتر.
سردسته یا هد استاک | محل تنظیم کوک
سردسته همان قسمت بالای گیتار است که گوشیهای کوک روی آن قرار دارند. این بخش شاید ساده به نظر برسد اما کنترل کامل کوک ساز از همینجا انجام میشود.
گوشیهای کوک (Tuning Pegs)
گوشیها همان پیچهایی هستند که سیمها دورشان پیچیده میشوند. با چرخاندن آنها، سیم شل یا سفت شده و نت تغییر میکند. اگر گوشیها کیفیت خوبی نداشته باشند، ساز مدام از کوک خارج میشود.
گوشی خوب باید:
- نرم بچرخد
- کوک را نگه دارد
- لقی نداشته باشد
شیطانک | نگهبان ابتدای مسیر سیم
شیطانک قطعه کوچک اما بسیار مهمی است که بین سردسته و دسته قرار دارد. سیمها قبل از رسیدن به فرتها از روی شیطانک عبور میکنند.
نقش شیطانک:
- تنظیم فاصله سیمها از دسته
- مشخص کردن محل شروع ارتعاش سیم
- کمک به پایداری کوک
اگر شیطانک خوب تراش نخورده باشد، ممکن است سیم گز بزند، کوک ناپایدار شود یا حتی صدا خفه شود.
جنس شیطانک معمولاً از پلاستیک، استخوان یا گرافیت است. شیطانک استخوانی معمولاً کیفیت صدای بهتری میدهد.
دسته گیتار | جادهای که ملودی روی آن شکل میگیرد
دسته گیتار
دسته جایی است که دست چپ (برای راستدستها) روی آن حرکت میکند و نتها شکل میگیرند. راحتی دسته نقش بسیار مهمی در سرعت، دقت و لذت نوازندگی دارد.
فرتها (Frets)
فرتها همان میلههای فلزی روی دسته هستند که آن را به بخشهای کوچک تقسیم میکنند. هر فرت نمایانگر یک نیمپرده موسیقی است.
وقتی سیم را پشت یک فرت فشار میدهی، طول سیم کوتاهتر شده و نت بالاتر میرود.
گیتار استاندارد معمولاً ۱۹ تا ۲۴ فرت دارد.
فینگربورد (Fingerboard)
صفحهای که فرتها روی آن قرار دارند فینگربورد نام دارد. جنس آن معمولاً از رزوود، میپل یا آبنوس است.
فینگربورد خوب:
- سطح صاف دارد
- حرکت دست روی آن راحت است
- صدای واضحتری تولید میکند
تراس راد | ستون فقرات مخفی گیتار
داخل دسته گیتار یک میله فلزی به نام تراس راد قرار دارد. این قطعه دیده نمیشود اما یکی از مهمترین بخشهای ساز است.
وظیفه تراس راد:
- تنظیم انحنای دسته
- جلوگیری از تاب برداشتن چوب
- تنظیم ارتفاع سیمها
اگر دسته بیش از حد خم شود، سیمها به فرتها برخورد میکنند. اگر بیش از حد صاف باشد، نوازندگی سخت میشود. تنظیم صحیح تراس راد تعادل کامل ایجاد میکند.
بدنه گیتار | جعبه جادویی صدا
بدنه جایی است که ارتعاش سیمها تبدیل به صدای واقعی میشود. شکل، چوب و طراحی بدنه تأثیر مستقیم روی حجم و رنگ صدا دارد.
در گیتار آکوستیک، بدنه توخالی است و صدا را تقویت میکند. در گیتار الکتریک، بدنه معمولاً توپر است و صدا توسط پیکاپها گرفته میشود.
صفحه رو (Top) | مهمترین بخش صوتی
صفحه رویی بدنه بیشترین نقش را در تولید صدا دارد. معمولاً از چوب صنوبر یا سدر ساخته میشود.
صفحه خوب:
- سبک است
- ارتعاش را خوب منتقل میکند
- صدای زنده و شفاف تولید میکند
بسیاری از حرفهایها میگویند کیفیت صدا بیشتر از هر چیز به صفحه رو بستگی دارد.
سوراخ صدا | دریچه تنفس گیتار
در گیتار آکوستیک، سوراخ دایرهای وسط بدنه باعث خروج و تقویت صدا میشود. این سوراخ نقش آکوستیکی مهمی دارد و حتی اندازه و طراحی آن روی صدا تأثیر میگذارد.
پل یا بریج | لنگرگاه سیمها
پل روی بدنه نصب شده و سیمها به آن متصل میشوند. این قطعه نقطه پایان ارتعاش سیم است و نقش مهمی در انتقال صدا به بدنه دارد.
پل خوب:
- محکم است
- انتقال ارتعاش عالی دارد
- ارتفاع مناسب ایجاد میکند
جنس پل معمولاً از چوب سخت مثل رزوود یا آبنوس است.
خرک یا سدل | تنظیمکننده ارتفاع سیم
خرک قطعه باریکی است که روی پل قرار دارد و سیمها روی آن تکیه میکنند. این قطعه فاصله سیم از فرتها را تعیین میکند.
اگر خرک خیلی بلند باشد:
- نوازندگی سخت میشود
- دست خسته میشود
اگر خیلی کوتاه باشد:
- سیم گز میزند
- صدا خراب میشود
تنظیم صحیح خرک یعنی تعادل بین راحتی و کیفیت صدا.
سیمگیر | نقطه اتصال نهایی
در برخی گیتارها، مخصوصاً الکتریک، سیمگیر بخشی جدا از پل است که سیمها در آن قفل میشوند. این قطعه کمک میکند کشش سیمها ثابت بماند و کوک پایدارتر شود.
پیکاپ | گوش الکترونیکی گیتار (در گیتار الکتریک)
در گیتار الکتریک، پیکاپها ارتعاش سیم را گرفته و به سیگنال الکتریکی تبدیل میکنند. سپس این سیگنال وارد آمپلیفایر شده و به صدا تبدیل میشود.
انواع پیکاپ:
- سینگل کویل: صدای شفاف و روشن
- هامباکر: صدای گرم و قوی
نوع پیکاپ تأثیر زیادی روی شخصیت صوتی گیتار دارد.
پیچهای تنظیم صدا و تن
روی گیتار الکتریک معمولاً چند پیچ وجود دارد:
- ولوم: کنترل بلندی صدا
- تن: کنترل روشن یا تیره بودن صدا
این پیچها مثل رنگپاش صدا عمل میکنند.
پیک گارد | محافظ صفحه گیتار
پیک گارد صفحهای نازک روی بدنه است که از خش افتادن هنگام ضربه زدن محافظت میکند. شاید کوچک به نظر برسد، اما برای حفظ ظاهر ساز مهم است.
چرا شناخت اجزای گیتار مهم است؟
وقتی اجزای گیتار را بشناسی:
- بهتر سازت را تنظیم میکنی
- راحتتر مشکلها را تشخیص میدهی
- صدای بهتری میگیری
- عمر سازت بیشتر میشود
- حرفهایتر مینوازی
نوازندهای که سازش را بشناسد، مثل رانندهای است که موتور ماشینش را میفهمد.
جمعبندی | گیتار فقط ساز نیست، یک جهان است
گیتار مجموعهای از قطعات کوچک اما حیاتی است که کنار هم یک جادو میسازند. سیمها میلرزند، خرک تعادل میدهد، شیطانک مسیر را هدایت میکند، پل ارتعاش را منتقل میکند و بدنه همه چیز را به صدا تبدیل میکند.
هر قطعه شخصیت خودش را دارد و وقتی همه در هماهنگی باشند، صدایی متولد میشود که میتواند دلها را بلرزاند.
اگر گیتار مینوازی، از امروز با دقت بیشتری به سازت نگاه کن. حالا دیگر میدانی زیر انگشتانت چه دنیایی پنهان شده است.
